Bệnh sốt rét vấn lưu hành tại 1 số khu vực trên thế giới. Điều kiện môi trường, thời tiết, y tế thiếu thốn và suy dinh dưỡng làm các ca bệnh nặng và có nhiều biến chứng. Dù sống ở một quốc gia không có bệnh sốt rét lưu hành nhưng có lúc vì đi du lịch hay công việc, người dân vẫn có thể phải lưu trú tại các khu vực, địa phương có ca nhiễm. Để hiểu và có thêm thông tin về bệnh sốt rét hãy cùng bác sĩ Bách tìm hiểu.
Sốt rét là gì?
Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng Plasmodium gây ra. Mấy con này không tự đi bộ mà phải nhờ muỗi Anopheles cái chích máu từ người bệnh, vận chuyển và “đưa” vào cơ thể chúng ta. Trong cơ thể con người ký sinh trùng sẽ phát triển, tăng lên và vỡ tế bào hồng cầu từng đợt.
Ai dễ bị sốt rét nhất?
Những người mà sống ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới – kiểu nơi nào đi ra ngoài là gặp muỗi, trong nhà cũng gặp muỗi ấy – thì dễ bị lắm. Trẻ em, phụ nữ mang thai, và những người chưa từng bị sốt rét trước đây là nhóm dễ cảm nhiễm hay còn gọi là dễ mắc của bệnh này.
Bệnh lây như thế nào?
Bệnh phát tán qua vector truyền bệnh là muỗi. Đơn giản là qua loài muỗi Anopheles cái. Nó hút máu người bệnh, rồi lại “phát tán” cho người lành. Bạn cứ tưởng tượng trong thời đô thị hiện đại có GrabFood, nhưng ở bệnh sốt rét, muỗi thay vì đồ ăn, chúng “giao” ký sinh trùng. Một cơ chế truyền bệnh khác là có thể lây qua truyền máu hay mẹ sang con nữa, nhưng hiếm.
Triệu chứng sốt rét ra sao?
Người mắc sẽ trải qua các cơn sốt có tính chu kỳ nhưng 1 số chủng sốt rét tính chu kỳ cơn sốt thay đổi, đặc điểm cơn sốt có 3 giai đoạn:
- Rét run cầm cập (kiểu như vừa bước ra từ tủ đông).
- Sốt nóng hầm hập (giống bị nhét vào lò nướng).
- Vã mồ hôi như tắm (kết thúc bằng ướt át khó chịu).
Ngoài cơn sốt thì người bệnh có thể có triệu chứng khác: đau đầu, mệt mỏi… và biến chứng thì cũng nhiều: thiếu máu,suy các tạng hoặc thậm chí tử vong nếu không điều trị.
Sốt rét nguy hiểm thế nào?
Nó không chỉ làm bạn mệt, suy kiệt người mà còn có thể gây biến chứng nặng: suy tạng, hôn mê, hoặc chết. Năm nào cũng có hàng triệu ca, và hàng trăm nghìn người chết vì nó. Nói vậy để thấy, nên đừng coi thường.
Điều trị sốt rét thế nào?
Tin vui là nó có thuốc, và tin buồn là không tự ý mua về uống được. Phải đến bác sĩ kê toa, dựa vào loại ký sinh trùng và mức độ bệnh. Có thuốc đặc trị như Artemisinin kết hợp, nhưng nhớ là đừng tự làm “thầy thuốc Google”. Nếu đi từ vùng sốt rét lưu hành hoặc hành trình di chuyển có người mắc, nếu trong người có biểu hiện bất thường là đi khám ngay.
Phòng ngừa sốt rét ra sao?
Ba chữ thôi: Tránh muỗi chích.
- Ngủ màn, một số vùng có bệnh lưu hành còn dùng màn tẩm hóa chất.
- Xịt thuốc diệt muỗi.
- Uống thuốc dự phòng khi đến vùng nguy cơ.
Thêm nữa, làm sạch môi trường sống, đừng để nước tù nước đọng cho muỗi “thả dáng, nuôi bọ gậy”.
Sốt rét và sốt xuất huyết có khác nhau không?
Khác nhau một trời một vực luôn! Sốt rét là do ký sinh trùng Plasmodium, còn sốt xuất huyết là do virus Dengue. Về “nhà tài trợ”, sốt rét thì muỗi Anopheles, còn sốt xuất huyết thì muỗi Aedes. Thế nên đừng nhầm lẫn rồi dùng sai thuốc nhé, không đùa được đâu! Ví dụ một người bệnh đang ở thành phố có dịch sốt xuất huyết, bị sốt tất nhiên là nên đi khám rồi. Nhưng nếu bệnh nhân vừa từ 1 khu vực có lưu hành sốt rét về khoảng 1-2 tuần trước đó thì phải kể với bác sĩ ngay.
Vì sao cần điều trị ngay khi phát hiện sốt rét?
Đơn giản vì nếu không chữa, ký sinh trùng sẽ “phát triển và gây ra thảm họa” trong máu bạn, có rất nhiều biến chứng nặng như suy thận, tổn thương não, thậm chí tử vong. Đi viện ngay khi có triệu chứng, để ký sinh trùng không có cơ hội “đập phá”.
Có cần uống thuốc dự phòng sốt rét không?
Nếu bạn sắp đi công tác, du lịch vào vùng sốt rét, thì có. Thuốc dự phòng không phải để miễn nhiễm hoàn toàn, nhưng nó giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Nhớ hỏi bác sĩ để chọn loại thuốc phù hợp với vùng bạn sắp đến.
Có vắc-xin phòng sốt rét chưa?
Tin mừng là có rồi! Vắc-xin RTS,S/AS01 đã được phê duyệt sử dụng tại một số nơi. Nhưng cũng đừng quá chủ quan, vì nó chỉ bảo vệ được khoảng 30-40%. Vẫn phải kết hợp các biện pháp phòng ngừa muỗi chích và tư vấn bác sĩ về thuốc dự phòng nữa nhé.
Muỗi truyền sốt rét hoạt động vào thời gian nào?
Muỗi Anopheles “siêng năng” nhất là vào ban đêm, từ chạng vạng đến rạng sáng. Thế nên, hãy bảo vệ mình trong khung giờ này bằng cách ngủ màn, mặc quần áo dài, và xịt thuốc muỗi.
Vì sao sốt rét vẫn là mối nguy toàn cầu?
Một phần vì khí hậu nhiệt đới lý tưởng cho muỗi sinh sôi, phần khác là vì thiếu hụt tài nguyên y tế ở những vùng nghèo. Thêm nữa, ký sinh trùng này ngày càng “lì đòn” với thuốc, vấn đề ngày đã được tổ chức Y tế thế giới đưa khái niệm: sốt rét kháng thuốc, khiến công cuộc diệt trừ càng thêm gian nan.
Xem thêm: 13 câu hỏi giúp bạn hiểu nhanh về bệnh sốt rét(phần 2)
